Điều kiện gia nhập thị trường Việt Nam: chín thứ cần kiểm tra trước

Phần lớn bài viết về việc vào Việt Nam mô tả quy trình: biểu mẫu, cơ quan, thời gian. Hữu ích, nhưng đó là câu trả lời cho câu hỏi thứ hai. Câu hỏi thứ nhất là liệu việc anh chị muốn làm có mở cho anh chị hay không, theo đúng những điều kiện anh chị đang giả định, và điều đó được quyết định trước khi nộp bất kỳ tờ khai nào.

Đây là những điều kiện nên kiểm tra trước khi cam kết ngân sách, vì mỗi điều kiện đều có thể làm thay đổi cấu trúc, tiến độ, hoặc thay đổi hẳn câu trả lời.

1. Ngành nghề của anh chị là mở, có điều kiện, hay đóng?

Việt Nam phân loại hoạt động thành ba nhóm đối với nhà đầu tư nước ngoài: mở như doanh nghiệp trong nước, có điều kiện, và chưa được tiếp cận. Nhóm có điều kiện là khoảng giữa rộng và đáng chú ý nhất, bao trùm nhiều hơn hẳn so với hình dung thông thường: phân phối và bán lẻ, logistics, giáo dục, quảng cáo, du lịch, nhiều dịch vụ tài chính và dịch vụ gắn với công nghệ.

Có điều kiện nghĩa là quyền tiếp cận đi kèm ràng buộc: trần tỷ lệ sở hữu nước ngoài, mức vốn tối thiểu, một giấy phép nằm ngoài thủ tục đăng ký thông thường, yêu cầu kinh nghiệm với nhà đầu tư, hoặc bắt buộc có đối tác trong nước. Trước hết, hãy đối chiếu mọi hoạt động anh chị định thực hiện, chứ không phải hoạt động mô tả doanh nghiệp mình hay nhất, vào bảng phân loại đó. Nhiều doanh nghiệp đăng ký đúng ngành khớp với mô tả toàn cầu của họ rồi mới phát hiện hoạt động tạo doanh thu nằm bên dưới mới là ngành có điều kiện.

2. Trần sở hữu nước ngoài cho ngành đó là bao nhiêu?

Khi có trần, nó mang tính quyết định, vì nó xác định anh chị đang lập một công ty hay đang đàm phán một liên doanh. Trần sở hữu còn kéo theo những hệ quả sống lâu hơn cả cấu trúc: quyền phủ quyết, thế bế tắc, chính sách cổ tức, lối thoát khi muốn rút. Nếu kế hoạch của anh chị giả định sở hữu toàn bộ, hãy kiểm chứng giả định đó theo đúng mã ngành cụ thể chứ không theo lĩnh vực nói chung.

3. Anh chị thực sự cần bao nhiêu vốn?

Có hai con số và chúng hay bị lẫn. Một số ngành có điều kiện quy định mức vốn pháp định tối thiểu. Mọi trường hợp còn lại mang một kỳ vọng thực tế: cơ quan đăng ký đầu tư đánh giá xem mức vốn đăng ký có đáng tin với dự án anh chị đã mô tả hay không. Quá thấp thì hồ sơ đứng lại. Quá cao thì anh chị đã cam kết một tiến độ góp vốn phải thực hiện đúng hạn, vì góp muộn là vi phạm về đăng ký chứ không phải chuyện chậm bơm vốn.

Hãy đặt con số đối chiếu với mức đốt tiền thực tế của mười tám tháng đầu cộng với phần chi đầu tư anh chị đã nêu trong hồ sơ, và chuẩn bị sẵn lập luận để giải trình.

4. Công ty sẽ đăng ký ở đâu, và địa chỉ đó có dùng được không?

Địa chỉ đăng ký không phải thủ tục hình thức. Đó phải là một địa chỉ có thật mà anh chị có quyền sử dụng, chứng minh bằng hợp đồng thuê, và phải phù hợp với ngành nghề đã đăng ký. Một căn hộ để ở nhìn chung không thể đặt trụ sở công ty thương mại. Hình thức văn phòng ảo được chấp nhận trong một số trường hợp và bị từ chối trong những trường hợp khác tùy ngành nghề và tùy địa phương, và lời từ chối thường đến sau khi anh chị đã trả tiền.

5. Ai sẽ là người đại diện theo pháp luật?

Mọi công ty cần ít nhất một người, cư trú tại Việt Nam, và người đó gánh rủi ro cá nhân thật sự đối với hồ sơ và nghĩa vụ của công ty. Có hai điểm thực tế nên chốt sớm. Nếu người đại diện là người nước ngoài, họ cần giấy phép lao động hoặc văn bản xác nhận thuộc diện miễn, và thủ tục đó có thời gian chuẩn bị riêng. Và nếu người đó đồng thời là người ký duy nhất, hãy tính trước tình huống họ đang trên máy bay đúng hạn nộp hồ sơ.

6. Có cần giấy phép lao động không, và cho ai?

Người lao động nước ngoài cần giấy phép lao động trừ khi thuộc diện miễn, và thủ tục bắt đầu từ trước khi tuyển, bằng báo cáo giải trình vì sao vị trí đó không tuyển được người trong nước. Trình tự quan trọng hơn giấy tờ: tuyển trước rồi hợp thức hóa sau là con đường sinh ra rắc rối. Hãy đưa thời gian chuẩn bị vào kế hoạch tuyển dụng chứ không đưa vào những chuyến bay gia hạn thị thực.

7. Những giấy phép nào nằm trên thủ tục đăng ký?

Đăng ký cho anh chị một công ty. Nó không cho anh chị quyền vận hành một hoạt động có điều kiện. Tùy ngành, phần trên đó có thể là giấy phép kinh doanh cho hoạt động phân phối hàng hóa, giấy phép lập cơ sở bán lẻ từ điểm thứ hai trở đi, chấp thuận của cơ quan chuyên ngành, thẩm duyệt phòng cháy và phê duyệt môi trường cho mặt bằng, hoặc thủ tục công bố sản phẩm trước khi được bán. Mỗi thứ có cơ quan riêng và tiến độ riêng, và thường nối tiếp nhau chứ không chạy song song.

8. Tiền sẽ vào và ra bằng đường nào?

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vận hành một tài khoản vốn đầu tư trực tiếp, và cả dòng vốn vào lẫn lợi nhuận chuyển ra đều phải đi qua đó cho đúng. Chuyển lợi nhuận là được phép nhưng có điều kiện: hoàn thành nghĩa vụ, có báo cáo tài chính đã kiểm toán, và thông báo trước. Thời điểm cần hiểu đường ra của dòng tiền là trước khi tiền đi vào, không phải vào quý đầu tiên anh chị muốn chia cổ tức.

9. Mô hình này có thực sự cần một pháp nhân không?

Đây là câu hỏi tiết kiệm nhiều tiền nhất và lại hay được hỏi sau cùng. Nếu kế hoạch trước mắt là thử nghiệm thị trường, gặp gỡ đối tác và một hai người tại chỗ, thì văn phòng đại diện, dịch vụ tuyển dụng hộ hoặc một nhà phân phối có thể đủ dùng trong một năm với chi phí và thủ tục chỉ bằng một phần nhỏ. Lập pháp nhân là lời giải đúng khi anh chị cần xuất hóa đơn trong nước, ký hợp đồng trong nước, có một đội ngũ, hoặc thực hiện hoạt động mà chỉ công ty có giấy phép mới làm được. Nó là lời giải sai khi nó chỉ đơn giản là lời giải quen thuộc nhất.

Hãy trả lời theo đúng thứ tự

Đi lần lượt. Phân loại ngành nghề quyết định tỷ lệ sở hữu; tỷ lệ sở hữu quyết định cấu trúc; cấu trúc quyết định mức vốn; vốn và ngành nghề cùng nhau quyết định giấy phép; giấy phép quyết định tiến độ. Trả lời sai thứ tự chính là cách một dự án đi tới tháng thứ tư rồi mới phát hiện ngành nghề đó vốn dĩ cần một đối tác trong nước.

Không điều nào ở đây là cao siêu. Đó chỉ là một tập điều kiện phải đúng, và kiểm tra chúng trên giấy rẻ hơn nhiều so với phát hiện ra giữa lúc nộp hồ sơ.

Muốn kiểm tra chín điều kiện này cho kế hoạch cụ thể của mình? Đội gia nhập thị trường và thành lập công ty của chúng tôi rà phân loại ngành nghề, trần sở hữu, vốn và giấy phép trước khi anh chị chốt một cấu trúc.