Biến động thuế quan Mỹ – EU: Tác động đến nguồn hàng từ Việt Nam

Với doanh nghiệp có nguồn hàng từ châu Á, chính sách thuế quan giờ đây là hạng mục phải dự báo lại hằng quý. Hai năm qua chứng kiến thuế đối ứng của Mỹ, chiến dịch siết chuyển tải quyết liệt, và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU chuyển từ giai đoạn báo cáo sang giai đoạn nộp tiền. Việt Nam đứng giữa cả ba dòng chảy này - vừa hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa, vừa nằm trong tầm ngắm giám sát. Từ kinh nghiệm đồng hành với cả bên mua lẫn bên bán, đây là bức tranh chúng tôi khuyên khách hàng dùng để lập kế hoạch năm 2026.

Phía Mỹ: thấp hơn Trung Quốc, nhưng không còn "miễn phí"

Thời kỳ chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam là gần như hết lo thuế quan đã qua. Theo khung thuế quan mà Mỹ và Việt Nam đàm phán năm 2025, hàng hóa xuất xứ Việt Nam chịu mức thuế cơ sở đáng kể - thấp hơn mức áp cho hàng Trung Quốc nhưng không hề bằng 0 - trong khi hàng bị xác định là chuyển tải qua Việt Nam chịu mức cao hơn nhiều. Mức thuế cụ thể và danh mục loại trừ đã thay đổi hơn một lần, vì vậy hãy xác nhận biểu thuế hiện hành cho từng mã HS với đại lý hải quan hoặc đơn vị tư vấn trước khi chốt giá landed cost.

Hai hệ quả thực tiễn:

• Lợi thế tương đối vẫn nghiêng về Việt Nam. Ở phần lớn nhóm hàng, chênh lệch giữa thuế áp cho Việt Nam và Trung Quốc vẫn đủ rộng để việc dịch chuyển có lãi - nhưng bài toán kinh doanh giờ dựa trên mức chênh lệch, không phải trên quyền tiếp cận miễn thuế. Hãy mô hình hóa cả hai kịch bản và giả định chênh lệch thu hẹp.
• Xuất xứ là toàn bộ cuộc chơi. "Chuyển tải" theo cách thực thi hiện nay của Mỹ không chỉ là gian lận dán nhãn. Sản phẩm có hàm lượng Trung Quốc cao và gia công tại Việt Nam tối thiểu có nguy cơ bị xem là hàng Trung Quốc. Chuyển đổi cơ bản thực chất tại Việt Nam - có định mức nguyên liệu, hồ sơ sản xuất và cam kết của nhà cung cấp - mới là thứ bảo đảm mức thuế thấp hơn.

Phía EU: CBAM và lớp tuân thủ mới

Brussels đi theo hướng khác: ít thuế "gây sốc" hơn, nhiều tầng quy định hơn. Ba điểm quan trọng nhất với nguồn hàng Việt Nam:

• Lợi ích EVFTA tiếp tục mở rộng. Theo hiệp định EVFTA, thuế với phần lớn hàng công nghiệp đã giảm dần về 0 theo lộ trình từ năm 2020. Doanh nghiệp làm chuẩn hồ sơ xuất xứ đang thu về khoản tiết kiệm thực mà nhiều đối thủ vẫn bỏ phí.
• CBAM bước vào giai đoạn thu tiền. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU đã vượt qua giai đoạn báo cáo chuyển tiếp; nhà nhập khẩu các nhóm hàng thuộc phạm vi - sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón và các nhóm liên quan - nay chịu chi phí chứng chỉ gắn với phát thải hàm chứa. Nếu bạn mua sản phẩm nhiều kim loại từ Việt Nam, dữ liệu phát thải của nhà cung cấp đã trở thành một phần cấu thành giá vốn.
• Quy định thẩm định chuỗi cung ứng. Quy định chống phá rừng của EU và các yêu cầu phát triển bền vững ngày càng đòi hỏi truy xuất nguồn gốc từ nhà cung cấp Việt Nam trong ngành gỗ nội thất, cao su, cà phê. Chuỗi cung ứng không tuân thủ không phải nộp thuế cao hơn - mà mất hẳn quyền tiếp cận thị trường.

Ý nghĩa trên bàn đàm phán mua hàng

Các tổ chức mua hàng vận hành tốt đang hội tụ về một cẩm nang chung:

1. Kiểm tra xuất xứ trước khi bàn giá. Nhà cung cấp chào giá FOB hấp dẫn nhưng định mức nguyên liệu nhập 85% linh kiện Trung Quốc có thể đang bán cho bạn một rắc rối hải quan trong tương lai. Yêu cầu dữ liệu xuất xứ cấp BOM ngay từ khâu thẩm định, đừng đợi đến khi nhận công văn xác minh.
2. Chủ động đẩy giá trị gia tăng vào Việt Nam. Nhà cung cấp nội địa hóa nhiều công đoạn hơn - ép nhựa, lắp ráp bo mạch, hoàn thiện, đóng gói - vừa củng cố xuất xứ vừa rút ngắn lead time. Một số khách hàng sản xuất của chúng tôi còn cùng đầu tư với nhà cung cấp chủ chốt để đẩy nhanh quá trình này.
3. Đưa rủi ro thuế quan vào hợp đồng. Hợp đồng mua hàng ngày càng có điều khoản chia sẻ thuế quan và điều khoản đàm phán lại khi thuế biến động vượt ngưỡng thỏa thuận. Hợp đồng im lặng đồng nghĩa nhà nhập khẩu ôm trọn rủi ro.
4. Tận dụng cơ chế ưu đãi và kho ngoại quan. Mô hình doanh nghiệp chế xuất và các cơ chế bảo thuế của Việt Nam có thể loại bỏ thuế nhập khẩu với nguyên liệu dùng cho hàng tái xuất. Cấu trúc quan trọng không kém địa điểm.

Bảng tổng hợp: yếu tố nào thực sự dịch chuyển giá landed

Vị thế của Việt Nam đang mạnh lên ở đâu

Nghịch lý là việc siết thực thi lại có lợi cho các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc tại Việt Nam. Khi các mô hình gia công tối thiểu bị loại dần, nhà cung cấp có chuỗi giá trị nội địa thực chất giành thêm thị phần - và bên mua đã đầu tư phát triển nhà cung cấp cùng hồ sơ xuất xứ sở hữu lợi thế chi phí có thể bảo vệ được. Hệ sinh thái linh kiện ngày càng sâu, nhất là trong điện tử và nội thất, khiến việc nội địa hóa thực chất khả thi hơn mỗi năm. Cộng thêm mạng lưới FTA với EU, Anh, Nhật, Canada và Úc, Việt Nam vẫn là một trong số ít nơi mà một nhà sản xuất có thể phục vụ nhiều thị trường phương Tây từ một cứ điểm với ưu đãi thuế ở phần lớn trong số đó.

Các bước tiếp theo

Nếu bạn đang có nguồn hàng từ Việt Nam: hãy rà soát "sức khỏe xuất xứ" các SKU chủ lực, thiết lập luồng dữ liệu phát thải từ nhà cung cấp các mặt hàng thuộc CBAM, và bổ sung điều khoản thuế quan vào lần tái ký hợp đồng gần nhất. Nếu bạn đang cân nhắc dịch chuyển: thẩm định nhà cung cấp về năng lực hồ sơ chứng từ khắt khe như thẩm định đơn giá, và hãy đến tận nơi - khác biệt giữa nhà máy thực thụ và điểm lắp ráp hàng nhập là điều thấy rõ tại hiện trường nhưng vô hình trên báo giá.

Cần tai mắt tại hiện trường Việt Nam? Đội ngũ kết nối đối tác và tiếp cận thị trường của chúng tôi thẩm định nhà cung cấp, xác minh năng lực xuất xứ và đàm phán thay bạn - trước khi bất ngờ thuế quan chạm vào giá vốn.